Besluitvorming draait niet alleen om feiten en analyses. Juist de dynamiek tussen mensen bepaalt vaak of een besluit ook echt werkt. Wouter Rietveld is bestuursadviseur bij het ministerie van Financiën en volgde de training Systemisch Werken voor Rijksambtenaren. Wat begon als een zoektocht naar handvatten om beter om te gaan met groepsdynamiek, leverde hem vooral nieuwe inzichten op over zijn eigen rol.
Je bent bestuursadviseur bij het ministerie van Financiën. Wat doe je precies en hoe kwam systemisch werken op jouw pad?
"Ik ondersteun de directeur en het managementteam van de concerndirectie Mensen en Organisatie bij besluitvorming en strategie. Wat ik daarin het meest interessant vind, is niet alleen de inhoud van besluiten, maar vooral hoe besluiten tot stand komen.
Voordat ik bij de Rijksoverheid begon, werkte ik onder andere bij ASML. Daar lag de nadruk sterk op data en analyse. Toch merkte ik dat besluitvorming niet alleen draait om de inhoudelijk beste oplossing. Er spelen ook verhoudingen, verwachtingen en spanningen tussen mensen.
Systemisch werken kende ik al voordat ik bij het Rijk werkte. Toen ik de training opnieuw voorbij zag komen, wist ik: dit wil ik doen. Mijn leidinggevende moedigde dat ook aan."
"Soms heb je inhoudelijk gelijk, maar lukt het toch niet om iets voor elkaar te krijgen. Dan speelt er vaak meer dan alleen de inhoud."
Wat hoopte je uit de training te halen en hoe heb je die ervaren?
"Ik wilde beter leren vertrouwen op mijn intuïtie. Ik voelde vaak dat er iets speelde in een team, maar wist niet altijd hoe ik dat professioneel bespreekbaar kon maken.
De training was anders dan verwacht. Ik dacht dat we vooral naar organisaties zouden kijken, maar we begonnen juist bij onszelf. Welke patronen neem je mee en hoe zie je die terug in je werk? Dat was soms confronterend, maar vooral heel waardevol.
We werkten met eigen casussen, tekenden systemen uit en maakten opstellingen in de ruimte. Als iemand letterlijk een andere plek inneemt, zie je hoeveel invloed dat heeft. Dat vond ik misschien wel het meest indrukwekkende onderdeel."
Wat is systemisch werken volgens jou?
"Voor mij is systemisch werken een stap terug doen. In plaats van direct oplossingen te bedenken, kijk je eerst naar het grotere geheel. Welke patronen spelen hier? Welke rollen hebben mensen? Waarom blijft iets zich herhalen?
Juist door afstand te nemen, zie je beter wat er werkelijk speelt en kun je met een andere blik naar een situatie kijken."
"Voor mij is systemisch werken een stap terug doen om eerst te begrijpen wat er werkelijk gebeurt."
Wat heeft de training je opgeleverd?
"Ik ontdekte dat mijn kracht en mijn valkuil dicht bij elkaar liggen. Ik zie snel wat er nodig is en stap dan ook gemakkelijk in om iets op te lossen. Daardoor denken anderen soms automatisch dat ik ook verantwoordelijk ben.
Nu stel ik mezelf vaker de vraag: is dit eigenlijk wel mijn verantwoordelijkheid? Soms is het beter om zichtbaar te maken wat er gebeurt en anderen in beweging te zetten.
Dat heb ik direct toegepast. Na de eerste trainingsdag zag ik een patroon terug in ons managementteam. Ik maakte dat bespreekbaar en dat leidde tot een goed gesprek en meer duidelijkheid over rollen en verantwoordelijkheden. Voor mij was dat de bevestiging dat systemisch werken direct toepasbaar is."
Voor wie zou je deze training aanraden?
"Voor iedereen die merkt dat dezelfde patronen steeds terugkomen. Dat kan zijn in een team, maar ook bij jezelf. Juist als je inhoudelijk gelijk hebt, maar toch niet verder komt, kan systemisch werken veel opleveren.
Of je nu aan het begin van je carrière staat of al langer werkt: je haalt er op verschillende momenten steeds iets anders uit. Het helpt je om met een andere blik naar jezelf, je team en de organisatie te kijken."
Tot slot: systemisch werken is...
"Een andere bril opzetten. Niet alleen kijken naar de inhoud, maar ook naar de patronen, de onderlinge verhoudingen en je eigen rol daarin. Door eerst een stap terug te doen, kun je daarna juist effectiever vooruit."