‘Reflectie is geen extraatje. Het is de basis van groei.'

Gerdien Rinzema, programmamanager bij InterCoach, was nieuwsgierig naar wat de aanleiding voor Matthijs was om de opleiding te volgen en wat het hem gebracht heeft.

De vonk die het vuur aanwakkerde

“Eigenlijk begon het met intervisie. Daar was behoefte aan bij mij op de afdeling.” Daarnaast wilde Matthijs meer halen uit gesprekken met collega’s, stakeholders en mensen die langskomen voor een netwerkgesprek. “Gesprekken met een coachend karakter, waarin hiërarchie geen rol speelt.” Matthijs nam contact op met InterCoach en ontdekte dat er ook een coachopleiding voor directeuren was. Hij besloot zich aan te melden. “Geen tijd voor? Ach, we doen het gewoon.”

En dat bleek een verrijkende keuze. “De opleiding heeft me niet alleen bewuster gemaakt van mijn eigen handelen, maar ook rustiger en gerichter in gesprekken. Wat hem vooral aanspreekt is de kracht van een coach die zonder eigen belang aanwezig is en gerichte vragen stelt. Zo begeleidde Matthijs een coachee die aanvankelijk zoekende was in zijn vraag. Door dóór te vragen, te spiegelen en samen te reflecteren, kwam de coachee stap voor stap dichter bij zijn eigen werkende oplossing. “Fantastisch om te zien.”

Wat maakt een coachgesprek anders dan een goed gesprek?

Daar lijkt het volgens Matthijs in eerste instantie ook op, maar toch zit er een belangrijk verschil tussen de setting, de intentie en de rolverdeling. Een coachgesprek vraagt om voorbereiding, een duidelijke agenda een heldere rolverdeling en gelijkwaardigheid. Je creëert bewust ruimte om diepgaand te reflecteren, iets wat in dagelijkse gesprekken vaak ontbreekt of geen tijd voor is. “Als leidinggevende merk ik dat ik in normale gesprekken al snel coachende elementen gebruik: doorvragen, spiegelen, ‘wat als…?’-vragen stellen. Maar een echt coachgesprek gaat verder. Het is niet zomaar een gesprek; het is een gerichte interventie. En hoe waardevol: ik leer er zelf ook van”.

Een inzicht uit de opleiding dat hem is bijgebleven, is de metafoor voor verandering vanuit Acceptance and Commitment Therapy (ACT): pijn spant de boog, verlangen richt de boog.

“Deze gedachte helpt me om in gesprekken door te vragen naar de kern: Waar zit de echte pijn, de urgentie? Wat is het diepere verlangen, het wensbeeld? Voor mij is het een krachtig frame dat me helpt om niet te snel tevreden te zijn met oppervlakkige antwoorden.”

Een wetenschapper aan het coachen, kan dat wel?

“Als gepromoveerd wetenschapper zit er zeker een rationele kant in mij die graag met argumenten het betoog onderbouwt, maar ik heb inmiddels ook ervaren dat hulp vragen, sparren, het niet weten, heel erg waardevol kunnen zijn”. Reflecteren doet hij vaak achteraf. Bijvoorbeeld tijdens het hardlopen wanneer hij nadenkt over wat er gebeurde: ‘reflection on action’. Anderen reflecteren juist tijdens het handelen: ‘reflection in action’. Beide vormen zijn waardevol volgens Matthijs. Het gebeurt dan ook regelmatig dat ik de volgende dag terugkom op iets, en dat is helemaal prima”.

De wetenschapper in Matthijs vindt ook dat onderbouwing nodig is: “Neem je vak serieus en onderbouw het”. Zo ziet hij parallellen tussen coaching en  het onderwijs. In beide vakgebieden vormt de opleiding de basis, maar door meters te maken wordt je vakbekwaam. Het vraagt wel van de sector om het vak en de rol serieus te nemen en kritisch te blijven. “Dit geldt zowel voor de kwaliteit van het onderwijs, als die van coaching”. Durf te evalueren op effect, is het pleidooi van Matthijs.

Reflectie onder druk?

De overheid staat voor grote uitdagingen. In tijden van financiële onzekerheid en toenemende druk is het nog belangrijker kritisch te kijken naar dienstverlening en effectiviteit. Dat brengt onzekerheid met zich mee. ”Dan is het mooi dat er een dienst is als InterCoach waar collega’s zijn die de politiek bestuurlijke dynamiek begrijpen en in gesprek kunnen gaan over persoonlijke dilemma’s. Dat kan via coaching, maar intervisie waarbij je gebruik maakt van de wijsheid van de groep, is ook een waardevolle interventie”.  Reflectie hoort immers bij ambtelijk vakmanschap. Toch is dat vaak het eerste wat onder druk komt te staan. “We zijn 24/7 bezig met het hier en nu, en er is weinig ruimte voor stilstaan. Juist in drukke tijden is reflectie het meest waardevol.”

‘Normaliseer reflectie’

De oproep aan collega directeuren en andere ambtenaren is helder is helder: normaliseer reflectie. Het hoort bij professioneel handelen. “Of het nu gaat om coaching, intervisie of een goed gesprek met een collega: zoek wat bij je past. Het mooie is: jij leert ervan, maar de ander ook! Reflectie is geen extraatje. Het is de basis van groei. En dat verdient een plek in elke organisatie.”