Kunstmatige intelligentie (AI) biedt volop kansen voor de overheid. Tegelijkertijd vraagt de inzet ervan om duidelijke keuzes. Bij DUO werkt Jasper Roes als programmamanager vanuit ODI/I-Interim Rijk aan het opzetten van een organisatiebrede aanpak voor AI. Niet alleen de techniek staat daarbij centraal, maar juist de vraag hoe AI verantwoord, veilig en toekomstbestendig kan worden ingezet.
Je werkt als programmamanager bij DUO. Wat houdt jouw opdracht precies in?
"Mijn opdracht is om binnen DUO de regie op de inzet van AI in te richten. Toen ik begon, was er nog geen proces waarmee AI-initiatieven van idee naar uitvoering konden worden gebracht.
We bouwen nu aan een proces waarmee medewerkers ideeën kunnen indienen, die zorgvuldig worden beoordeeld en uiteindelijk kunnen uitgroeien tot concrete toepassingen. Daarbij zorgen we er ook voor dat DUO dit proces straks zelfstandig kan uitvoeren. Het programma loopt tot eind 2027, maar het doel is juist dat de organisatie daarna zonder ons verder kan."
"De grootste uitdaging bleek uiteindelijk niet de techniek te zijn, maar de governance."
Waarom had DUO behoefte aan deze opdracht?
"DUO heeft ziet het potentieel en de kansen die AI kan bieden en wil daar op een verantwoorde manier mee omgaan. Dat vraagt om een goed ingericht proces dat behoefte en aanbod bij elkaar brengt en besluitvorming faciliteert. Het stelt ons eveneens in staat de initiatieven goed te toetsen aan de AI-verordening.
Er waren al veel ideeën binnen de organisatie, maar er ontbrak een organisatiebreed proces om die initiatieven te begeleiden. Daardoor bestond het risico dat verschillende teams hetzelfde gingen ontwikkelen of dat goede ideeën nooit verder kwamen dan een experiment."
Waarom is dit meer dan alleen een technisch AI-vraagstuk?
"Technisch gezien kunnen we veel realiseren. De echte uitdaging zit in de vraag hoe je AI verantwoord, betrouwbaar en veilig inzet binnen een publieke organisatie. Daarbij kijk je niet alleen naar de techniek, maar ook naar privacy, informatiebeveiliging, duurzaamheid, ethiek en de impact op medewerkers. Uiteindelijk gaat het om het maken van keuzes die passen bij de organisatie én bij de mensen die er werken.”
Hoe hebben jullie dat aangepakt?
“We zijn begonnen met gesprekken met vrijwel alle directeuren binnen DUO om op te halen wat hun verwachtingen waren. Op basis daarvan hebben we een programmavoorstel opgesteld en een proces ingericht.
Medewerkers kunnen nu via een laagdrempelig intakeformulier AI-ideeën indienen. Vervolgens beoordelen we samen met verschillende disciplines of een initiatief kansrijk is en welke vervolgstappen nodig zijn.”
Voordat een idee verder wordt uitgewerkt, kijken onder andere privacy-, informatiebeveiligings- en compliance-experts mee. Zo worden mogelijke risico’s vroeg in beeld gebracht en kunnen kansrijke initiatieven verantwoord verder worden ontwikkeld.
“We willen ruimte houden om te experimenteren, maar tegelijkertijd zorgen voor een verantwoorde, betrouwbare en veilige inzet van AI.”
Wat levert deze aanpak nu al op?
"Het belangrijkste resultaat is dat er nu een werkend proces staat. In korte tijd zijn tientallen AI-ideeën ingediend. Dat laat zien hoeveel potentieel er binnen DUO aanwezig is.
Daar ben ik heel blij mee. Er zijn nog geen AI-toepassingen live vanuit het programma, maar dat had ik in deze fase ook niet verwacht. Het belangrijkste is dat het proces werkt en dat collega's het weten te vinden. Nu kunnen we het verder verfijnen en steeds meer initiatieven begeleiden.
Daarnaast is een netwerk van AI-ambassadeurs opgezet om AI breder binnen DUO onder de aandacht te brengen en collega's te ondersteunen.”
Wat maakt de samenwerking tussen DUO en ODI waardevol?
"Ik ben verbonden aan collega's binnen ODI en de Rijksoverheid die veel ervaring hebben met AI. Daardoor kan ik gemakkelijk kennis ophalen en ervaringen uit andere organisaties meenemen. Dat betekent dat ik niet alleen mijn eigen expertise meebreng, maar ook leerpunten en oplossingen uit eerdere opdrachten. Zo hoeven we niet steeds opnieuw het wiel uit te vinden."
Welke les wil je andere organisaties meegeven?
"Probeer niet alleen snel met AI aan de slag te gaan, maar richt vanaf het begin ook een goed proces in. Dat lijkt soms vertragend, maar uiteindelijk zorgt het juist voor versnelling.
Door vroeg na te denken over governance, besluitvorming en de juiste expertise voorkom je dat goede ideeën later alsnog vastlopen.”
“Zorg voor een stuur op de inzet van AI.”
Waar hoop je eind 2027 te staan?
"Ik hoop dat DUO dan een proces heeft dat zelfstandig draait, dat de eerste AI-toepassingen succesvol zijn geïmplementeerd en dat de organisatie zelf verder kan bouwen. Uiteindelijk is mijn opdracht geslaagd als DUO mij niet meer nodig heeft."