Hoe krijg je een slagvaardigere overheid zonder voldoende budget en mandaat? Dat was zo’n beetje de hoofdvraag op de Open Donderdag van 2 juli, waar staatssecretaris Eric van der Burg te gast was. “Ik houd wel van een uitdaging.”
Eric van der Burg pakt meteen de collegezaal op de vierde verdieping van de Universiteitscampus Den Haag in als hij antwoord geeft op de vraag waarom hij de uitdaging als staatssecretaris van Slagvaardige Overheid heeft aangenomen: “Geef mij maar weer zo’n klus die niemand hebben wil.” Daarmee zet hij de toon voor de rest van het gesprek met moderator Wouter Welling en voormalig regeringssecretaris Arre Zuurmond. Met optimisme, humor en een duidelijke visie manoeuvreert Van der Burg zich langs de lastige vragen van de heren tegenover hem.
Toch is hij soms ook gewoon duidelijk. Als Arre vraagt of de staatssecretaris de middelen en de positie heeft om zijn slag te slaan, is het antwoord: “Nee, die heb ik niet gekregen.” Maar daar laat hij zich niet door tegenhouden, voegt hij er meteen aan toe: “Er zijn wat hobbels, maar die gaan we wegslijpen. En ik zal het moeten hebben van de gunfactor.”
“Het lukte de afgelopen 25 jaar ook niet”
Het is een complex probleem, erkent de staatssecretaris: “Het lukte de afgelopen 25 jaar niet [om de overheid slagvaardiger te maken, red], dus waarom zou het nu wel lukken?” Maar er is een plan. Eerst het laaghangend fruit: het schrappen van regels die niet meer nodig zijn. Dan het beter maken van wetten en uiteindelijk een systeemverandering. Dat laatste is de grootste uitdaging: “Als je bijvoorbeeld kijkt naar het toeslagensysteem. Tegen de tijd dat we dat hebben vervangen dan hebben de meesten van jullie inmiddels grijze haren gekregen”, aldus Van der Burg.
De staatsecretaris legt feilloos de vinger op de zere plek. Iedereen is het erover eens dat de overheid slagvaardiger moet worden, maar niemand over de oplossing: “We moeten standaardiseren, maar er wordt dan gezegd: ja, mijn standaard is goed, dat moet dan de standaard worden.” Juist die weerstand maakt het moeilijk, maar daar liggen ook kansen. Want een slagvaardigere overheid zal een beetje van ons allemaal moeten komen. Van ambtenaren, Kamerleden, lobby-organisaties: allemaal moeten we zelfcensuur toepassen. Af en toe op de rem trappen. “Vaker nee zeggen gaat helpen”. Nee tegen extra regels, nog meer Kamervragen, wetsvoorstellen: “Als we voor alles regels gaan maken, worden dingen complexer. Als er iets misgaat, dan wordt meteen de vraag gesteld: waarom wordt er niks aan gedaan? We denken dat we daarmee dingen kunnen voorkomen.” Waarmee Van der Burg maar wil zeggen: je kunt niet aan de ene kant nieuwe regels blijven bedenken en aan de andere kant slagvaardiger proberen te worden.
Takke-moeilijk
Oplossingen zijn niet simpel. Neem bijvoorbeeld de kinderopvangtoeslag. “Als je zegt: we doen geen kinderopvangtoeslag meer en dat voeren we over 10 maanden in. Maar dat kan niet zomaar, er zitten allerlei ingewikkeldheden achter, je moet dingen breed doordenken.” Als je bijvoorbeeld kinderopvang gratis maakt als oplossing, komen er ook weer allerlei uitdagingen om de hoek kijken. “We hebben het met elkaar wel erg moeilijk gemaakt”, concludeert Van der Burg. Of, zoals Wouter Welling het verwoordt: “Takke-moeilijk.”
Toch houdt de staatsecretaris hoop: “Heel veel mensen geloven niet dat we deze stappen kunnen zetten. Dus we moeten het laten zien, dan krijgen we vanzelf mensen mee.” De overheid slagvaardiger maken lukt alleen als iedereen meedoet. De oproep van Van der Burg is dan ook: “Help me!” Dus wat ga jij doen om de overheid slagvaardiger te maken?
De Open Donderdag van 2 juli werd georganiseerd in samenwerking met de podcast In Transformatie Therapie. Alle afleveringen van de podcast kun je terugluisteren via Apple Podcasts en Spotify. De volgende aflevering gaat over de uitdagingen in de veiligheidssector.
De volgende Open Donderdag is op 3 september. Meld je aan voor onze mailinglijst om op de hoogte blijven.