Het actief openbaar maken van overheidsbesluiten. Beschikkingen, in overheidstaal. Geen sexy onderwerp, wel heel erg nodig. Want in de (nabije) toekomst moeten alle overheidsinstanties besluiten zoals vergunningen of sancties tegen bedrijven actief openbaar gaan maken: “Maar deze planning wordt waarschijnlijk niet gehaald.”
Het is even zoeken, op de nieuwe locatie van de Open Donderdag in de onlangs opgeleverde Universiteitscampus Spui. Op de vierde verdieping van het voormalige V&D warenhuis is nu een afdeling van TU Delft gevestigd en hier brengen we, via de Open Donderdag, onderwijs, onderzoek en overheid letterlijk bij elkaar. Als de laatste bezoekers binnen zijn gedruppeld en de zaal tot de nok toe gevuld is, kunnen we beginnen!
De peilstok
Vandaag gaan we kijken naar organisaties die hun systemen, werkwijze en website op de goede manier hebben ingericht voor actieve openbaarmaking van beschikkingen en daarmee vooroplopen op de Wet open overheid. Hoe doen ze dat en tegen welke uitdagingen lopen ze aan? De peilstok is het onderzoek Beschikkingen in Beeld van Tilburg University, uitgevoerd in samenwerking met Open State Foundation en Centerdata. Hoogleraar Bestuursrecht Johan Wolswinkel legt uit wat het doel was: “Wij wilden in kaart brengen in hoeverre overheidsorganisaties beschikkingen nu al actief naar buiten brengen, zodat burgers, pers en bedrijven deze in kunnen zien.”
Wat blijkt? Openbaarmaking van beschikkingen staat nog in de kinderschoenen: slechts bij 88 van 509 overheidsinstanties gebeurt dit in voldoende mate. Het probleem is dat veel organisaties berichten over beschikkingen wel publiceren, maar dat de beschikking zelf vaak ontbreekt. Werk aan de (wols)winkel dus, en om te laten zien hoe het wél moet nodigde Tilburg University drie organisaties uit die ‘vijf sterren’ hebben verdiend op het gebied van actieve openbaarmaking: het ministerie van Economische Zaken, de Kansspelautoriteit en de gemeente Amsterdam. Gemene deler van al deze organisaties: zelf vinden ze dat het nog wel wat beter kan.
Uit bittere noodzaak
Bobby Zee van Economische Zaken vertelt dat zijn organisatie ‘uit bittere noodzaak’ is gestart met het actief openbaar maken van mijnbouwvergunningen, om de eenvoudige reden dat er teveel verzoeken binnenkwamen voor informatie. Hij vertelt hoe zijn organisatie het proces heeft gestroomlijnd: “We hebben uniforme procesafspraken gemaakt in vier hoofdlijnen: registratie, beoordeling, opstellen besluit en accordering.”
Zee is ook zelfkritisch: “Het kan nog wel wat beter, de informatie is niet makkelijk vindbaar”. Wat ook niet helpt: “Elke organisatie binnen de overheid gebruikt zijn eigen systeem. Als je transparant tegenover elkaar en tegenover de burger wil zijn, is dat niet wenselijk.”
“Openbaarmaking zorgt ook voor betere besluiten”
“Wij hebben zoveel mogelijk vanuit de gebruiker gedacht”, zegt Eva Bouman van de Kansspelautoriteit. Zo kunnen burgers via de Kansspelwijzer zien welke gokbedrijven een vergunning hebben en ook bij welke bedrijven sancties zijn opgelegd omdat ze zich niet aan de regels houden. “Het is belangrijk dat de samenleving kan zien wat we doen, hoe we dat doen en dat alle partijen gelijk behandeld worden. Openbaarmaking zorgt voor betere besluitvorming, want als alles openbaar is blijf je scherp.”
Mooie woorden, maar hoe doe je dat? Volgens Bouman heb je een aantal dingen nodig voor goede, actieve openbaarmaking: een eigenaar binnen de organisatie, beleid, een publicatieplatform, een raamwerk voor het document zelf en een werkproces. “Als je heel veel dingen aan de voorkant regelt, valt het aan de achterkant wel mee.”
Offline openbaarmaking
Bij de gemeente Amsterdam gaan ze nog een stapje verder met openbaarmaking, vertelt Sibrand de Boer. “We willen meer doen dan alleen documenten online zetten. Sinds kort kunnen mensen in het Stadsarchief terecht voor hulp bij het zoeken en gebruiken van overheidsinformatie.” Voor zijn gemeente ligt de uitdaging vooral in het openbaar maken van nieuwe soorten informatie: “Uit analyse van Woo-verzoeken weten we dat er veel vragen zijn over het traject voordat een vergunning verleend is. Daarover willen we meer documenten publiceren.”
En met deze mooie handvatten op zak gaan de bezoekers van de Open Donderdag weer op pad naar buiten, langs de lange trappen die ooit de looproute waren langs rekken met tassen en schoenen. Halverwege is er nog een netwerkbijeenkomst, om alle informatie én de snelste route nog eens met elkaar te bespreken.
De Open Donderdagen worden in opdracht van Programma Open Overheid georganiseerd door de Informatie Academie, onderdeel van Rijksorganisatie ODI.